تکنولوژی، هراری و نولان؛ مثلث خداشناسی

وقتی صحبت از تکنولوژی می‌کنیم، صرفاً سخت‌افزارهای زمختی را متصور می‌شویم که اجزای مختلفی دارند و یک کار خارق‌العاده می‌کنند. کم‌تر نرم‌افزاری فکر می‌کنیم. خیلی کم‌تر مغزافزاری فکر می‌کنیم. در حالی که تکنولوژی تشکیل شده از هم سخت‌افزار، هم نرم‌افزار و هم مغزافزار است. اگر این سه جزء را در نظر بگیریم، خود انسان از پیچیده‌ترین تکنولوژی‌های عالم خواهد بود. در این نوشته قصد دارم بسته یا پکیجی به نام «خداشناسی» معرفی کنم. این پکیج از مثلی تشکیل شده است که یک رأس آن سریالی ساخته کریستوفر نولان و جاناتان نولان و دو رأس دیگر آن دو کتاب از نوح حراری است.

نگاه به گذشته؛ تکنولوژی انسان چگونه شکل گرفته است

قسمت اول این پکیج کتاب فوق‌العاده نوح حراری است. نوح حراری فیلسوف و تاریخ‌دان اسرائیلی و استاد دانشکده تاریخ دانشگاه اورشلیم است. این کتاب به فارسی «انسان خردمند: تاریخ مختصر بشر» ترجمه شده است. نیک گرگین به حق این کتاب را عالی ترجمه کرده و انتشارات نشر نو نیز بدون هیچ سانسوری آن را منتشر کرده است. این کتاب را می‌توانید از اینجا تهیه کنید. این کتاب به صورت مفصل از شروع خلقت تا تک تک مراحل تکامل بشریت را با نگاهی تکامل‌گرایانه بررسی می‌کند. حراری بسیار قلم گیرایی دارد و به نظر من این کتاب به صورت خارق‌العاده‌ای دسته‌بندی موضوعی شده است. حتی اگر مخالف نظریه‌های تکاملی هم باشید، این کتاب قطعاً نظرتان را جلب می‌کند و دلیل آن هم منطقی که نگارنده استفاده کرده و در سرتاسر کتاب آن را حفظ کرده است.

هدف از مطالعه کتاب، فهم و درک تکامل تکنولوژی به نام انسان است. اینکه این تکامل هم سخت‌افزاری و هم نرم‌افزاری و هم مغزافزاری بوده و در حال حاضر در چه مرحله‌ای قرار دارد. با مطالعه این کتاب، بسیاری از مباحث فلسفی درباره انسان و تاریخ انسان را درک می‌کنیم و شیوه کارکرد تکنولوژی انسان را می‌فهمیم. با مطالعه این کتاب، مرحله اول پکیج به سرانجام می‌رسد.

نگاه به آینده؛ تکنولوژی انسان چگونه خواهد شد

حراری در کتاب بعدی خود که به فارسی «انسان خداگونه: تاریخ مختصر آینده» ترجمه شده است، سعی می‌کند درباره آینده بشریت صحبت کند. کتاب قبلی با مباحثی مانند هوش مصنوعی و خلق مصنوعات توسط انسان به پایان می‌رسد و در این کتاب حراری سعی می‌کند ایده خود را بیشتر توضیح بدهد. مطالعه این کتاب را با دقت و به مفصلی کتاب اول پیشنهاد نمی‌کنم؛ زیرا به نظرم کتابی ضعیف‌تر از کتاب قبلی حراری است. اما مطالعه مختصر آن ضروری است. این کتاب هم به خوبی ترجمه شده و می‌توانید از اینجا تهیه کنید.

در این کتاب متوجه می‌شوید که انسان یک تکنولوژی با بُعد فکرافزاری یا مغزافزاری بسیار قوی است. همین بُعد باعث می‌شود انسان موجودی شبیه به خدا شود و انسان خداگونه خلق شود. صحبت درباره این است که شاید انسان‌ها بتوانند دنیایی شبیه به همین دنیا را بازتعریف و دوباره خلق کنند. این کتاب تئوری‌ها و منطق‌های تاریخ‌شناسانه و فیلسوفانه‌ای که در این حوزه وجود دارد را تشریح می‌کند و به نوعی چراغی برای آینده بشریت است؛ یا حداقل یک حدس عالمانه خواهد بود.

از تئوری به تصویر؛ تکنولوژی و فلسفه در جعبه جادویی

جذاب‌ترین بخش پکیج در یک اثر هنری از جاثاتان نولان خلاصه شده است. کریستوفر و جاناثان از بزرگ‌ترین کارگردان‌ها و نویسنده‌های دنیای سینما هستند. غالب کارهای آن‌ها شامل داستان‌های ماورا و درواقع گمانه‌زنی‌هایی درباره ابعاد ماورایی دنیا به صورت علمی-تخیلی است. شاید در نگاه اول این دو را کارگردان و نویسنده ساده ببینیم؛ اما از نظر من این دو تمام ویژگی‌های یک نویسنده، دانشمند و هنرمند را باهم دارا هستند. قطعاً در آینده در تاریخ از این دو شخصیت بیشتر صحبت خواهد شد. نوابغی که تئوری‌ها را به تصویر کشدیدند. نوابغی که علاوه بر قدرت تحقیق، قدرت به تصویر کشیدن دستاوردهای خود را به بهترین نحو دارند.

قسمت سوم این پکیج سریالی به نام «دنیای غرب» یا «Westworld» است. یک سریال متفاوت، عمیق و قوی درباره هوش مصنوعی و آینده بشریت که با هنرمندی و ظرافت خاصی ساخته شده است. سریالی که صرفاً هنری نیست و نظریه‌ها و افکار علمی و تخیلی زیادی در پشت صحنه آن نهان است. موضوع اصلی سریال هوش مصنوعی و درواقع دنیایی است که انسان‌ها می‌آفرینند. در این سریال، انسان خداگونه نوح حراری به نمایش در می‌آید و نقش خدا را بازی می‌کند. انسانی که مغزافزار می‌آفریند. انسانی که انسان می‌آفریند. سریال صرفاً به گمانه‌زنی این آینده نمی‌پردازد؛ بلکه به مسائل اخلاقی که پیشرفت تکنولوژی به وجود می‌آورد هم اشاره دارد. دوگانگی‌هایی که هر کدام می‌توانند بزرگ‌ترین معمای همه عالم و وجود انسان‌ها باشند. قطعاً بعد از این تماشای این سریال، سوالات فلسفی بسیار زیادی در ذهنتان رسوب می‌کند.

سریال فعلا در دو فصل ارائه شده و امسال نوبت پخش فصل سوم است. سریال به تنهایی بسیار جذاب و پیچیده است. به شخصه زمانی که اولین بار سریال را دیدم، ۳۰ درصد آن را درک کردم. بار دوم ۷۰ درصد آن را به کمک نقد و بررسی‌های موجود در اینترنت فهمیدم. برای فهم ۱۰۰ درصدی آن نیاز دارم برای بار سوم ببینم. اما من سریال را قبل از مطالعه دو کتاب حراری تماشا کردم. قطعاً اگر این دو کتاب حراری را مطالعه کنید، درک بهتری از سریال حاصل شما خواهد شد.

با مطالعه این دو کتاب و تماشای شاهکار نولان، به خطری که تکنولوژی برای انسان‌ها ایجاد خواهد کرد پی می‌بریم. فناوری و اطلاعات، ساده نیستند. پیشرفت در این مباحث، شاید تیغی دو لبه برای بشریت باشد. شاید یکی از دلایل تعلل انسان‌ها در پیشرفت تکنولوژی به صورت کامل (به عنوان مثال ساخت انسان یا زنده کرده مردگان) ترس از خطرهای تکنولوژی باشد. ترسی که نولان در سریال‌اش هشدار می‌دهد و اتفاقات بعد از آن را به تصویر می‌کشد. این پکیج را خداشناسی می‌نامم نه اینکه مدعی باشیم انسان خداست؛ بلکه شاید انسان بتواند خدا شود؛ یا در حداقل‌ترین حالت، خداگونه باشد. این پکیج را به تمامی علاقه‌مندان فناوری و فلسفه پیشنهاد می‌کنم.

4
اشتراک‌گذاری

ارسال پاسخ