بدرود جنرال توسعه ایرانی

امروز بعد از ظهر، با یکی از دوستانم درباره کسی صحبت می‌کردم که مفهوم اقتصاد و صنعت را به ادبیات ما ایرانی‌ها آورد. داشتم درباره کتابی به اسم «اقتصاد و امنیت» صحبت می‌کردم و قهرمان داستان‌ام علی‌نقی عالیخانی، اولین وزیر اقتصاد ایران بود. به خانه که رسیدم، دیدم هم‌زمان که صحبت می‌کردم عالیخانی به دیار باقی شتافته است. ناراحت شدم، افسوس خوردم و شروع کردم به یاد جنرال توسعه ایران مطلبی بنویسم. این مطلب، نه برای تعریف و تمجید کردن از این مرد؛ بلکه برای این است که حداقل کسانی که مخاطب من هستند ایشان را به عنوان یک قهرمان ملی، مهره‌های اصلی توسعه کشور و حتی یک الگو بشناسند.

برای اینکه این نوشته شبیه به ویکی‌پدیا نشود، سعی می‌کنم نیم‌نگاهی به عملکرد ایشان بیاندازم و همچنین منابعی را معرفی کنم تا بتوانیم او را بهتر و عمیق‌تر بشناسیم. عالیخانی اولین وزیر اقتصاد ایران و همچنین پایه‌گذار وزارت اقتصاد در ایران بود. به نوعی، تا قبل از عالیخانی اقتصاد و سیاست‌گذاری اقتصادی با هدف خاصی انجام نمی‌شد و انسجامی نداشت. بسیاری از صنایعی که در طول این چهل یا پنجاه سال ایران و صنعت ایران را زنده و سرپا نگه داشته‌اند، میراث عالیخانی است. چند مورد از این میراث شامل، ذوب آهن اصفهان، بانک بین‌المللی ایران، ماشین‌سازی و تراکتورسازی تبریز، لوله نورد اهواز، ماشین‌سازی اراک، موتور دیزل آذربایجان، زیرساخت‌های کشتی‌سازی ایران، موتور دیزل پرکینز تبریز، موسسه استاندارد، سازمان مدیریت صنعتی، پتروشیمی‌های بزرگ، سازمان کارگزاران بورس اوراق بهادار، ایران خودرو، پارس‌خزر و … است. میراث بسیار است و مجال برای گفتن نیست.

عالیخانی رکورددار رشد اقتصادی ایران است. رشد اقتصادی متوسط ۱۳ درصد. شکل زیر که برگرفته از ماهنامه شماره ۲۷۳ دنیای تجارت است که به برخی از فعالیت‌ها و دستاوردهای عالیخانی اشاره می‌کند.

من دو کتاب مهم برای شناخت ایشان پیشنهاد می‌کنم. کتاب اول که قبلا هم معرفی کرده بودم، کتاب «تکنوکراسی و سیاست‌گذاری اقتصادی» نوشته دکتر علی اصغر سعیدی عضو هیئت علمی دانشگاه تهران است. درباره این کتاب در این نوشته می‌توانید مطالعه کنید. در تصویر زیر، تیم اصلی دکتر عالیخانی در دوره وزارت را می‌بینید. از راست رضا نیازمند (که درباره‌اش در نوشته کتاب تکنوکراسی صحبت کرده‌ام)، دکتر عالیخانی، تهرانی و کیانپور هستند. هر کدام از این افراد، در بخش‌های مختلف اقتصادی ید طولایی داشتند. این قدرت فکری و رهبری دکتر عالیخانی را نشان می‌دهد که به عنوان یک وزیر، توانست بهترین‌ها را جمع کند.

کتاب دوم، کتاب «اقتصاد و امنیت» از مجموعه تاریخ شفاهی و تصویری ایران معاصر، به کوشش حسین دهباشی است. این کتاب یک مصاحبه مفصل ۸۰۰ صفحه‌ای با دکتر عالیخانی است. درود به آقای دهباشی که به خوبی تمامی ابعاد کار ایشان را در این کار منتشر کرده‌اند. دکتر عالیخانی، با ۹۰ سال سن به خوبی و به جزئیات تمامی اتفاق‌های دوره وزارت خود را شرح می‌دهد. این حافظه نشان از آن دارد که ایشان در طول دوره وزارت کارهای موثر کردند. معمولاً انسان‌ها زمانی که کارهای موثر و با فکر می‌کنند، هیچ‌گاه فراموش نمی‌کنند.

راه توسعه کشور، از توسعه فردی می‌گذرد. از نظر من، توسعه فردی نیاز به الگو دارد. الگوی افراد هم سایر افراد هستند. در کشور ما در سال‌های اخیر، استیو جابزها الگوهای توسعه شدند؛‌ درحالی که هیچ سنخیتی با توسعه به سبک ایرانی ندارند. ما ایرانی‌ها الگوهای اصلی خود را نمی‌شناسیم. مطالعه این دو کتاب، شاید قدمی باشد در شناخت الگوهای توسعه فردی و جمعی برای توسعه ایران.

 

*عکس کاور برگرفته از ماهنامه تجارت فردا شماره ۲۷۳ است.

2
اشتراک‌گذاری

ارسال پاسخ