بامیلو؛ شکستی برای پیروزی

سه روز پیش بامیلو بیانیه‌ای منتشر کرد و از تعدیل نیرو و کوچک شدن خبر داد. خبری که خیلی‌ها را ناراحت کرد، خیلی‌ها را متعجب کرد و خیلی‌ها را هم خوشحال کرد. حواشی زیادی ایجاد شد و خیلی‌ها به تحلیل از وضعیت اقتصادی خراب و تأثیر آن بر شرکت‌ها پرداختند. نکته‌ای که در اینجا وجود دارد این است که چطور می‌شود یک شرکت به اینجا می‌رسد؟ و آیا تصمیمی که بامیلو گرفته‌ است درست است یا خیر؟ سعی کردم در این نوشته تحلیلی بر این موضوع داشته باشم تا کمی با بحث استراتژی در تجارت الکترونیکی آشنا بشویم.

ابتدا بیاییم چند واژه، مفهوم و اسم را باهم تعریف کنیم. تعریف این مباحث به مرتب شدن ذهن ما و وضعیت کسب‌وکاری بامیلو و مشابه آن‌ کمک می‌کند.

تعریف ۱: راکت اینترنت یا گروه اینترنت ایران

گروه اینترنت راکت (Rocket Internet) یک شرکت آلمانی است (به گفته برخی با سرمایه‌گذاران عرب) که مالک چندین استارتاپ در دنیا است. این گروه در ایران هم فعالیت دارد. بنا به دلایل مختلف، این گروه در ایران با نام گروه اینترنت ایران فعالیت دارد. استراتژی اصلی این شرکت جستجویِ استارتاپ‌های موفق در آمریکا و کپی کردن آن در سایر نقاط دنیا است. به این استراتژی اصطلاحاً کلون کردن (Clone) می‌گویند.

در سال ۱۳۹۲ شرکت راکت اینترنت  به همراه شرکت MTN افریقای جنوبی که سهامدار ۴۹ درصد از سهام شرکت ایرانسل در ایران است شرکتی با مشارکت ۵۰ درصد به نام Middle East Internet Holding – MEIH برای سرمایه گذاری در استارتاپ های خاورمیانه با تمرکز بر تجارت الکترونیک، راه اندازی کرده‌اند. در استراتژی شرکت راکت اینترنت، بازار خاورمیانه و افریقا دو فرصت طلایی سرمایه گذاری در بحث تجارت الکترونیک محسوب می شوند و تأسیس چنین شرکتی هم بر پایه همین اصل بوده است. در این نیز گروه اینترنت ایران تحت عنوان هلدینگ روماک فعالیت می کند.

تعریف ۲: شرکت‌های راکت اینترنت در ایران

بسیاری از شرکت‌های استارتاپی که ما در ایران می‌شناسیم حاصل فعالیت و سرمایه‌گذاری راکت اینترنت در ایران است. در شکل زیر شرکت‌های این گروه در ایران را می‌بینید.

این لیست از وب‌سایت گروه اینترنتی ایران استخراج شده است. پین تا پین همان اسنپ تریپ امروزی است. همچنین یک شرکت دیگر به نام اسنپ مارکت باید به این لیست اضافه شود. همانطوری که می‌بینیم، بامیلو هم یکی از این شرکت‌ها و همچنین یکی از بزرگان این مجموعه است. استراتژی کلون یا کپی شرکت راکت در حدی است که حتی در ظواهر هم این کپی‌ها دیده می‌شود.

تعریف ۳: استراتژی‌های استارتاپی

در فضای استارتاپی اصطلاحات و استراتژی‌های مختلفی وجود دارد. در اینجا به دو مفهوم مهم اشاره می‌کنم. مفهوم اول سرمایه‌گذاری خطرپذیر یا Venture Capital است. سرمایه‌گذاری خطرپذیر نوعی تأمین مالی و سرمایه‌گذاری است که در شرکت‌های استارتاپی با رشد سریع انجام می‌شود. معمولاً سرمایه‌گذاری‌های خطرپذیر در شرکت‌های فناورانه انجام می‌شود. این نوع سرمایه‌گذاری‌ها بسیار پُرریسک هستند. به طور کلی در فضای دیجیتال و فناوری اطلاعات، سرمایه‌گذاری خطرپذیر یکی از رایج‌ترین نوع سرمایه‌گذاری است.

مفهوم دوم، استراتژی خروج یا Exit Strategy است. در فضای کسب‌وکاری و مخصوصا فضای دیجیتال و فناوری اطلاعات، سرمایه‌گذاران یک استراتژی برای خروج و رهایی کسب‌وکار اتخاذ می‌کنند. این استراتژی رهایی، استراتژی خروج نامیده می‌شود. از معروف‌ترین استراتژی‌های خروج، فروش کل سهام شرکت به یک سرمایه‌گذار یا اکتساب و ترکیب با شرکت دیگر (Merger & Acquisition) است. خروج در کسب‌وکارهای اینترنتی نوعی مدل کسب‌وکار است. یعنی درواقع کارآفرینان یک کسب‌وکار را شروع می‌کنند تا خروج کنند. فرض کنید شما یک زمین در شمال کشور می‌خرید و یک ویلا می‌سازید و بعد با ۲ برابر قیمت می‌فروشید. سرمایه‌گذارها هم همین کار را با استارتاپ‌ها می‌کنند. یک استارتاپ شروع به کار می‌کند، تبلیغات می‌کند، ارزش‌اش بالا می‌رود و سپس به سرمایه‌گذار دیگر فروخته می‌شود و یا با یک شرکت بزرگ ترکیب می‌شود (شاید استارتاپ زیان‌ده هم باشد!). این استراتژی، همان خروج است.

تعریف ۴: هزینه‌های غیرقابل بازگشت (Sunk Cost)

تابحال شده به رستورانی بروید و از غذایی که سفارش داده‌اید ناراضی باشید ولی آن را تا آخر میل کنید؟ اگر بله، شما اسیر هزینه‌های غیرقابل بازگشت شده‌اید. هزینه‌های غیرقابل برگشت یا Sunk Cost یک اصطلاح اقتصادی و تجاری است. این اصطلاح به معنی هزینه‌هایی است که برگشت‌پذیر نیست، اما سرمایه‌گذار اصرار بر ادامه آن دارد. مانند آن غذای بدمزه‌ای که به بهانه «پول‌اش را دادیم، پس باید بخوریم» اسیرش می‌شویم. بسیاری از مدیران، یک هزینه‌ای در شرکت می‌کنند و نمی‌توانند از آن دست بکشند؛ بنابراین آن‌ها نه تنها هزینه را کاهش یا قطع نمی‌کنند، بلکه بخاطر اینکه قبلاً هزینه‌ای در آن کرده‌اند، دلِشان نمی‌آید آن را رها کنند. این مدیران اسیران هزینه‌های غیرقابل برگشت هستند.

بامیلو؛ درسی که باید بیاموزیم

حال تکلیف بامیلو چیست؟ خارج از فضای احساسی، می‌خواهم تحلیلی منطقی از شرایط داشته باشم. از نظر من گروه اینترنتی راکت بسیار هوشمندانه یک استراتژی استارتاپی خاص را اتخاذ کرده است. من در چند بُعد وضعیت بامیلو را می‌بینم:

۱. در دنیا، شکست استارتاپ‌ها یک پدیده رایج است. نرخ شکست استارتاپ‌ها در دنیا بسیار هم بالا است. نکته‌ای که وجود دارد این است که کارآفرینان باید با استراتژی خروج شروع به کار کنند. درواقع یک کارآفرین موفق باید مجموعه استارتاپ‌هایی را در نظر داشته باشد (مانند یک سبد سرمایه‌گذاری) و امید به موفقیت یکی از آن‌ها و جبران مافات باقی ببندد. از دید گروه اینترنت راکت، بامیلو یکی از استارتاپ‌های سبد بزرگ‌اش در ایران است. شکست این کسب‌وکار، به معنی شکست راکت اینترنت نیست. شاید شکست این استارتاپ بخشی از سناریو بزرگ‌تر موفقیت خود گروه راکت باشد!

۲. گروه راکت با هوشمندی یک اکوسیستم در ایران تشکیل داده است. اکوسیستمی با حضور اسنپ، اسنپ تریپ، اسنپ مارکت، بامیلو و اسنپ‌فود. درواقع کسب‌وکار تحویل (Delivery) آنلاین ایران در دستان راکت است. شرایط اقتصادی ایران طوری است که بازار متمایل به خرید مایحتاج اساسی است. گوشی موبایل و تلوزیون QLED دیگر کالاهای لوکس محسوب می‌شوند و بازار آن‌ها کم‌حجم شده است. گروه راکت یکی از مستعدترین گروه‌ها برای ورود به بازار کالاهای اساسی و مصرفی (مخصوصاً FMCG) است. بنابراین انتخاب بامیلو برای ورود به بازار FMCG‌ و تمرکز بر آن بسیار انتخاب هوشمندانه‌ای است.

۳. برای گروه راکت که یک سبد از کسب‌وکارها را در اختیار دارد، بعضاً ایجاد یک کسب‌وکار به منظور تجربه و یادگیری است. یکی از مباحث اساسی در حوزه کسب‌وکارهای اینترنتی یادگیری است. بامیلو، یک دانشگاه برای یادگیری کسب‌وکار اینترنتی و کالاهای مصرفی در ایران برای گروه راکت بوده است. این یادگیری، گران‌قیمت است. شاید اساساً رسالت بامیلو هم همین بوده است.

۴. شرکت‌های خارجی برخلاف شرکت‌های ایرانی فرهنگ کسب‌وکار را به خوبی بلدند. گروه راکت برای ماندن در بازار با کسی تعارف ندارد. تعدیل نیرو، یک استراتژی بقا است. شرکت‌های حرفه‌ای این کار را راحت‌تر از سایر شرکت‌ها انجام می‌دهند.

با این تفاسیر، چند سناریو مختلف برای بامیلو قابل پیش‌بینی است. درواقع بامیلو احتمالاً یکی از این استراتژی‌ها را برای آینده خود در نظر داشته باشد.

استراتژی ۱ – تمرکز (Concentration): همانطوری که اشاره کردم، بامیلو با تمرکز بر بازار FMCG، نیاز روز بازار ایران را تأمین خواهد کرد. نکته‌ ویژه درباره بامیلو پشتوانه قوی راکت اینترنت است. وجود اکوسیستم اسنپ مارکت، اسنپ تریپ، اسنپ و اسنپ‌فود، می‌تواند بازوی تحویل (که اساسی‌ترین مسئله در فروش FMCG است) بامیلو باشد. بنابراین با این استراتژی، بامیلو می‌تواند در بازار خونین ایران احیا شود.

استراتژی ۲- ادغام (Merger & Acquisition): یکی از استراتژی‌های خروجی که به آن اشاره شد ادغام است. دو گزینه برای بامیلو وجود دارد. اولی ادغام با رفیق شفیق خود، یعنی اسنپ‌مارکت است. این یک ترکیب رویایی برای شکل‌گیری یک کسب‌وکار بی‌نظیر جهت ارائه خدمات فروش FMCG در ایران است. این می‌تواند تصمیم هوشمندانه بامیلو باشد. دومین گزینه هم ادغام با یک شرکت بزرگ در حوزه FMCG مانند شرکت‌های بزرگ زنجیره‌ای کشور یا شرکت‌های بزرگ حوزه دیگر باشد.

استراتژی ۳ – فروش (Equity Sell): آخرین گزینه‌ای که برای بامیلو می‌ماند، فروش است. هنوز هم در ایران عاشقان دومین شرکت فروش اینترنتی کشور وجود دارد. سرمایه‌گذاران زیادی هستند که علاقه‌مند خرید بامیلو هستند. این می‌تواند آخرین گزینه گروه راکت برای بامیلو باشد.

همانطوری که مشاهده شد، اگر با لنز راکت به قضیه نگاه کنیم، هر سه استراتژی برای بامیلو برد است. حتی در استراتژی فروش FMCG می‌توان پیش‌بینی کرد بامیلو بازار خود را پیدا کند و موقعیت خود را نسبت به رقبای خود در این زمینه متمایز کند. در این صورت شاید بامیلو دیگر رقیب دیجی‌کالا نباشد و در بازار دیگری بجنگد.

0

ارسال پاسخ